§ 203 StGB i AI w praktyce kancelarii: co adwokaci naprawdę muszą wiedzieć

Grafika: § 203 StGB i AI w praktyce kancelarii
Czy kancelaria może wprowadzać dane klientów do narzędzia AI? Krótka odpowiedź: tak, ale nie do każdego i nie bez przygotowania. Czego wymaga niemieckie prawo karne i zawodowe, gdzie leżą typowe błędy i jak wygląda prawidłowe wdrożenie w praktyce.

Jest kilka minut po dziesiątej wieczorem. Associate pracuje nad pismem, które jutro musi wyjść. Stan faktyczny jest długi, strona przeciwna napisała trzydzieści stron, a streszczenie po prostu nie chce się skrócić. Kopiuje więc pismo strony przeciwnej do publicznego chatbota i prosi o konspekt. Po kilku sekundach jest gotowy. I nawet dobry.

Czy właśnie popełnił przestępstwo, tego nie wie. I właśnie w tym tkwi problem.

Najważniejsze w skrócie
  • Niemiecki § 203 StGB (Kodeks karny) zakazuje nieuprawnionego ujawniania tajemnic klientów. Od 2017 roku kancelarie mogą angażować usługodawców, jeśli jest to konieczne, a usługodawcy są zobowiązani do poufności.
  • § 43e BRAO (niemiecka ustawa o adwokaturze) określa, jak to zrobić: staranny wybór, umowa w formie tekstowej z ustaloną minimalną treścią i szczególne zasady dla usługodawców za granicą.
  • Dotyczy to całego łańcucha: chmury, dostawcy tożsamości, modelu AI. Każdy podwykonawca musi być zobowiązany do poufności i wykazać miejsce przechowywania danych.
  • Sama lokalizacja serwera w Europie nie chroni: jeśli dostawca należy do amerykańskiego koncernu, zastosowanie ma US CLOUD Act.
  • Publiczne chatboty z reguły nie spełniają tych wymogów. Dane klientów nie powinny tam trafiać.
  • Odpowiednie narzędzie AI zapewnia umowę zgodną z § 43e BRAO, przetwarza dane w Niemczech lub UE, nie trenuje na Państwa danych i podaje źródło każdej odpowiedzi.

Co reguluje § 203 StGB

Niemiecki § 203 StGB penalizuje naruszenie tajemnic prywatnych. Chodzi o chronioną prawem karnym tajemnicę zawodową, która obowiązuje wszystkie osoby zobowiązane do jej zachowania. Zgodnie z ust. 1 pkt 3 do grona osób zobowiązanych do tajemnicy zawodowej należą także adwokaci. Karze podlega ten, kto bez uprawnienia ujawnia cudzą tajemnicę, która została mu powierzona lub stała się znana w tym charakterze.

Prawo zawodowe dodaje § 43a ust. 2 BRAO: obowiązek zachowania w tajemnicy wszystkiego, czego adwokat dowiedział się w związku z wykonywaniem zawodu. Razem tworzą one ramy, według których należy oceniać każde narzędzie AI w kancelarii.

Reforma z 2017 roku: usługodawcy są dozwoleni, pod warunkami

Długo nie było jasne, czy kancelaria w ogóle może korzystać z zewnętrznych usługodawców IT bez ujawniania tajemnic. Ustawodawca wyjaśnił to w 2017 roku. Od tego czasu obowiązuje:

Ust. 3 zd. 2

Zaangażowanie jest dozwolone

Tajemnice mogą być ujawniane innym osobom współdziałającym w zakresie, w jakim jest to niezbędne do ich pracy. Mogą to być także zewnętrzni dostawcy IT i oprogramowania.

Ust. 4 zd. 1

Usługodawca też odpowiada

Osoba współdziałająca, która bez uprawnienia ujawni tajemnicę, sama podlega karze.

Ust. 4 zd. 2 pkt 1

Kancelaria musi zadbać

Karze może podlegać także kancelaria, jeśli nie zadbała o to, by osoba współdziałająca została zobowiązana do zachowania tajemnicy.

Najważniejsza konsekwencja praktyczna tkwi w trzecim punkcie: odpowiedzialność pozostaje po stronie kancelarii. Nie wystarczy, że dostawca obiecuje poufność. Kancelaria musi aktywnie doprowadzić do zobowiązania do zachowania tajemnicy.

§ 43e BRAO: jak prawidłowo angażować usługodawców

Jak to wygląda w świetle prawa zawodowego, reguluje § 43e BRAO. Dla narzędzi AI decydujące są cztery punkty.

01

Staranny wybór

Kancelaria musi starannie wybrać usługodawcę i może dać mu tylko taki dostęp do tajemnic, jaki jest niezbędny do wykonania usługi.

W praktyce: Przed decyzją proszę sprawdzić miejsce przechowywania, miejsce przetwarzania przez AI, podwykonawców i środki bezpieczeństwa.

02

Umowa w formie tekstowej z minimalną treścią

Umowa musi zostać zawarta w formie tekstowej i zobowiązywać usługodawcę do poufności, z pouczeniem o konsekwencjach karnych. Musi zobowiązywać go do zapoznawania się z informacjami tylko w zakresie niezbędnym do wykonania usługi i określać, czy i na jakich warunkach można angażować kolejne osoby.

W praktyce: Proszę poprosić o wgląd w umowę. Jeśli brakuje któregoś z tych punktów, narzędzie nie nadaje się do danych klientów.

03

Usługodawcy za granicą

Jeśli usługa jest świadczona za granicą, jest to dopuszczalne tylko wtedy, gdy ochrona tajemnic jest tam porównywalna z ochroną w Niemczech.

W praktyce: Proszę zwrócić uwagę, gdzie faktycznie przetwarzane jest zapytanie do AI, a nie tylko, gdzie leżą dane.

04

Usługi związane z konkretną sprawą

Jeśli usługa służy bezpośrednio jednej konkretnej sprawie, § 43e BRAO wymaga dodatkowo zgody klienta. Czy ogólnie używane narzędzie AI się do tego zalicza, nie zostało ostatecznie rozstrzygnięte.

W praktyce: W razie wątpliwości proszę ustalić z izbą adwokacką lub ubezpieczycielem OC, czy uzyskać zgodę.

Obok obowiązuje prawo ochrony danych: dane osobowe wymagają umowy powierzenia przetwarzania zgodnie z art. 28 RODO. Nie zastępuje ona zobowiązania z § 43e BRAO, lecz je uzupełnia. Wielu dostawców łączy oba elementy w jednej umowie.

§ 203 StGB i RODO: dwa obowiązki, dwa cele ochrony

Tajemnica zawodowa i ochrona danych są często wymieniane jednym tchem. Chronią jednak co innego, a jedno nie zastępuje drugiego.

§ 203 StGBRODO
Co jest chronioneCudze tajemnice powierzone osobie zobowiązanej do tajemnicy zawodowej lub w inny sposób jej znane, wyraźnie także tajemnice handlowe i przedsiębiorstwaDane osobowe osób fizycznych
Kto jest zobowiązanyOsoby zobowiązane do tajemnicy zawodowej i osoby współdziałające w ich pracyKażdy administrator i każdy podmiot przetwarzający
Skutek naruszeniaOdpowiedzialność karna, do tego skutki w prawie zawodowymKary organu nadzorczego, odszkodowanie
Umowa z usługodawcąZobowiązanie do poufności zgodnie z § 43e BRAO, w formie tekstowej i z pouczeniem o skutkach karnychUmowa powierzenia przetwarzania danych zgodnie z art. 28 RODO

W praktyce oznacza to: umowa powierzenia nie rozwiązuje kwestii tajemnicy zawodowej. Dostawca może w pełni przestrzegać RODO, a mimo to nie nadawać się do danych klientów, na przykład gdy brakuje zobowiązania do poufności albo podwykonawca w łańcuchu nie jest zobowiązany.

Co mówią izby adwokackie?

Niemiecka Federalna Izba Adwokacka (BRAK) opublikowała pod koniec 2024 roku „Wskazówki dotyczące stosowania sztucznej inteligencji” i zaktualizowała je w 2026 roku. Dotyczą przede wszystkim trzech obowiązków: sprawdzania i kontroli wyników AI, zachowania poufności przy każdym wprowadzaniu danych oraz przejrzystości wobec klientów. Do tego dochodzi relacja z AI Act.

Wskazówki są pomocą orientacyjną o charakterze zaleceń. Nie zwalniają kancelarii z własnej oceny, ale wyznaczają jasny kierunek: AI jest dozwolona, jeśli kancelaria zachowuje kontrolę nad danymi i wynikami. W otwartych kwestiach szczegółowych, na przykład czy dane narzędzie wymaga zgody klienta, pierwszym punktem kontaktu jest własna izba adwokacka.

Nie tylko adwokaci: doradcy podatkowi, biegli rewidenci, lekarze. § 203 StGB obowiązuje wszystkie osoby zobowiązane do tajemnicy zawodowej, w tym doradców podatkowych, biegłych rewidentów, notariuszy, lekarzy i psychoterapeutów. Reformą z 2017 roku niemiecki ustawodawca wprowadził dla doradców podatkowych § 62a StBerG, a dla biegłych rewidentów § 50a WPO, według tego samego wzoru co § 43e BRAO: starannie wybierać usługodawców, zobowiązać ich do poufności, dawać dostęp tylko w niezbędnym zakresie. W przypadku lekarzy dochodzą kodeksy zawodowe regionalnych izb lekarskich. Pięć pytań do narzędzia AI poniżej można odnieść do wszystkich tych zawodów.

Nie tylko dostawca oprogramowania: liczy się cały łańcuch

To punkt najczęściej pomijany w praktyce. Nowoczesne oprogramowanie AI to nie jeden usługodawca, lecz łańcuch: dokumenty leżą w chmurze, logowanie odbywa się przez dostawcę tożsamości, odpowiedzi generuje model AI u kolejnego dostawcy, a do tego często dochodzą rozpoznawanie tekstu, monitoring czy wsparcie. Każde z tych ogniw ma styczność z danymi klientów albo przynajmniej może ją mieć.

Dla kancelarii oznacza to: nie wystarczy, że dostawca oprogramowania podpisze oświadczenie o poufności. Każdy podwykonawca, który może mieć dostęp do tajemnic, również musi być zobowiązany do poufności zgodnie z § 203 StGB, a umowa zgodna z § 43e BRAO musi stanowić, że dostawca oprogramowania to zapewnia. I każdy musi umieć wykazać, gdzie przetwarza dane.

Ogniwo 1

Przechowywanie i hosting

Gdzie leżą dokumenty, w jakiej firmie, w jakim kraju?

Ogniwo 2

Tożsamość i logowanie

Kto zarządza kontami i danymi logowania? Zewnętrzni dostawcy tożsamości często widzą więcej, niż się wydaje.

Ogniwo 3

Model AI

Gdzie przetwarzane jest zapytanie, czy coś jest tam przechowywane, czy odbywa się trenowanie?

Ogniwo 4

Inne usługi

Rozpoznawanie tekstu, monitoring, wsparcie: każda usługa z dostępem do treści musi zostać sprawdzona.

US CLOUD Act: sama lokalizacja serwera nie wystarczy

Do tego dochodzi punkt, który zaskakuje wiele kancelarii. Amerykański CLOUD Act z 2018 roku pozwala władzom USA żądać od amerykańskich firm wydania danych, które posiadają lub kontrolują, niezależnie od tego, gdzie stoją serwery. Dotyczy to także europejskich spółek zależnych amerykańskich koncernów, a więc także dużych platform chmurowych, takich jak Microsoft Azure, Amazon Web Services czy Google Cloud. Centrum danych we Frankfurcie niewiele więc chroni, jeśli należy do amerykańskiego koncernu lub jest przez niego kontrolowane.

Czy w konkretnym przypadku dojdzie do takiego dostępu, to inna kwestia. Dla osób związanych tajemnicą zawodową już sama prawna możliwość jest jednak powodem, by przyjrzeć się sprawie dokładnie. Liczy się więc nie tylko to, gdzie leżą dane, ale też do kogo należą firmy w łańcuchu.

Pytanie do każdego ogniwa łańcucha: Czy firma lub jej spółka matka ma siedzibę w USA? Wtedy europejska lokalizacja serwera nie jest wystarczającą ochroną.

Dlaczego publiczne chatboty są ryzykowne

Wróćmy do associate’a o dziesiątej wieczorem. Problemem nie jest sama AI, lecz ramy, w jakich z niej skorzystał:

Publiczny chatbot

  • Brak umowy zgodnej z § 43e BRAO, brak zobowiązania do poufności
  • W zależności od planu dane wejściowe są przechowywane lub służą do trenowania
  • Przetwarzanie często poza UE, podwykonawcy niejasni
  • Odpowiedzi niepowiązane ze źródłami

Odpowiednie narzędzie AI

  • Umowa ze zobowiązaniem zgodnym z § 43e BRAO i umowa powierzenia zgodnie z art. 28 RODO
  • Brak trenowania, brak przechowywania u dostawcy AI
  • Przetwarzanie w Niemczech lub UE, usługodawcy ujawnieni
  • Każda odpowiedź ze źródłem, do sprawdzenia w oryginale

Dla tamtego wieczoru oznacza to: publiczny chatbot jest w porządku przy ogólnych pytaniach niezwiązanych ze sprawą. Przy pismach, umowach, korespondencji i wszystkim, co pozwala wnioskować o sprawie, już nie. Anonimizacja pomaga mniej, niż się wydaje: sprawę często da się rozpoznać po szczegółach, których nikt nie uważa za identyfikujące.

Pięć pytań do każdego narzędzia AI

  1. Czy istnieje umowa zgodna z § 43e BRAO?Ze zobowiązaniem do poufności, pouczeniem o konsekwencjach karnych i zasadami dotyczącymi kolejnych osób.
  2. Gdzie leżą dane i gdzie przetwarzane jest zapytanie do AI?Liczy się jedno i drugie. Przechowywanie w Niemczech niewiele daje, jeśli przetwarzanie odbywa się gdzie indziej.
  3. Czy dane służą do trenowania lub są przechowywane?Odpowiedź powinna dwa razy brzmieć „nie”, zapisana w umowie.
  4. Kto uczestniczy w przetwarzaniu?Wszyscy podwykonawcy powinni być ujawnieni z nazwy i lokalizacji, każdy zobowiązany do poufności zgodnie z § 203 StGB, żaden pod kontrolą USA.
  5. Czy odpowiedzi można sprawdzić?Każde stwierdzenie powinno mieć źródło. To nie kwestia § 203 StGB, lecz adwokackiej staranności.

Jak realizuje to aiuno

aiuno powstało we współpracy z niemieckimi kancelariami i traktuje § 203 StGB nie jako przypis, lecz jako punkt wyjścia architektury, i to dla całego łańcucha.

WymaganieJak jest to uregulowane w aiuno
Umowa zgodna z § 43e BRAOUmowa powierzenia przetwarzania z klauzulą poufności i ograniczenia celu, dostosowana do minimalnej treści z § 43e ust. 3 BRAO.
Miejsce danych i przetwarzaniaHosting w Hetzner w Falkenstein. Przetwarzanie przez AI odbywa się w AKI.IO w Niemczech lub Scaleway w UE. Dla spraw o szczególnych wymaganiach istnieje profil, w którym całe przetwarzanie przez AI odbywa się wyłącznie u niemieckiego dostawcy.
Trenowanie i przechowywanieBrak trenowania na Państwa danych, zero retencji danych u dostawcy AI. Do dostawcy AI trafia tylko pytanie i odpowiednie fragmenty.
Cały łańcuchKażde ogniwo jest wymienione w Trust Center wraz z lokalizacją: hosting w Hetzner (Falkenstein), przetwarzanie przez AI w AKI.IO (Berlin) lub Scaleway (Francja), rozpoznawanie tekstu z Tesseract OCR (open source, Niemcy/UE), eksploatacja przez qunaira UG (Niemcy). Ze wszystkimi zawarto umowy powierzenia i umowy dotyczące § 203.
Tożsamość i logowanieWłasny, samodzielnie hostowany Zitadel zamiast zewnętrznego dostawcy tożsamości, logowanie dwuskładnikowe bez wyjątków.
US CLOUD ActBrak podmiotów przetwarzających z USA lub spoza UE dla treści użytkowników. Wszyscy uczestnicy to firmy europejskie.
Dostęp i dowodyLogowanie dwuskładnikowe dla wszystkich, role dla każdego obszaru roboczego, audit trail. W profilu dla szczególnych wymagań dodatkowo rejestrowane jest, kto otworzył który dokument.
WeryfikowalnośćDo każdej odpowiedzi aiuno podaje dokument, fragment i dosłowny cytat, a przed odpowiedzią sprawdza, czy cytat rzeczywiście tam jest. Ostateczna odpowiedzialność pozostaje po stronie adwokata.
Powiązany artykułWeryfikacja umów z AI: co potrafi analiza umów wspierana przez AI i gdzie są jej granice

Polityka AI dla kancelarii

Sama technologia nie rozwiązuje problemu z początku artykułu. Associate nie działał z lekkomyślności, lecz dlatego, że nikt mu nie powiedział, z jakiego narzędzia i do czego może korzystać. Krótka wewnętrzna polityka daje więcej pewności niż jakikolwiek zakaz:

  • które narzędzia są dopuszczone do danych klientów, a które nie,
  • jakie zadania można wykonywać z AI i kto sprawdza wynik,
  • jak postępować ze zgodami tam, gdzie mogą być potrzebne,
  • kto jest osobą kontaktową, gdy coś jest niejasne.

Ważne, by istniało dopuszczone narzędzie. Kto nie da swoim ludziom dobrego narzędzia, nie powinien się dziwić, gdy sami znajdą sobie jakieś.

Podsumowanie

§ 203 StGB nie zakazuje korzystania z AI w kancelarii. Wymaga, by kancelaria stworzyła ramy: właściwego usługodawcę, właściwą umowę, właściwe przetwarzanie. Kto raz to porządnie ustawi, może korzystać z AI na co dzień bez wahania przy każdym piśmie. A associate może o dziesiątej wieczorem znów pracować nad konspektem, tylko we właściwym narzędziu.

Wskazówka: Ten artykuł daje przegląd i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie. W konkretnych kwestiach prosimy zwrócić się do izby adwokackiej lub wyspecjalizowanego doradcy.

Najczęstsze pytania

Czy adwokaci mogą korzystać z AI?

Tak. § 203 StGB i prawo zawodowe nie zakazują AI. Kluczowe jest, by tajemnice klientów trafiały tylko do usługodawców starannie wybranych zgodnie z § 43e BRAO i umownie zobowiązanych do poufności.

Czy mogę wprowadzać dane klientów do ChatGPT?

Do wersji publicznej z reguły nie. Brakuje umowy zgodnej z § 43e BRAO, a w zależności od planu dane wejściowe są przechowywane lub służą do trenowania. Inaczej jest przy ogólnych pytaniach niezwiązanych ze sprawą.

Kto jest osobą współdziałającą w rozumieniu § 203 StGB?

Osoby uczestniczące w działalności zawodowej kancelarii. Od reformy z 2017 roku należą do nich także zewnętrzni usługodawcy, tacy jak dostawcy IT i oprogramowania, o ile ich udział jest niezbędny.

Co musi zawierać umowa z dostawcą AI?

Zgodnie z § 43e ust. 3 BRAO m.in. zobowiązanie do poufności z pouczeniem o konsekwencjach karnych, obowiązek zapoznawania się z informacjami tylko w niezbędnym zakresie oraz zasady dotyczące angażowania kolejnych osób.

Co US CLOUD Act ma wspólnego z moją kancelarią?

Pozwala władzom USA żądać danych kontrolowanych przez amerykańskie firmy, nawet jeśli serwery stoją w Europie. Jeśli Państwa narzędzie AI gdziekolwiek w łańcuchu korzysta z dostawcy z amerykańską spółką matką, sama europejska lokalizacja serwera nie jest wystarczającą ochroną.

Czy podwykonawcy też muszą być zobowiązani do poufności?

Tak. Każdy, kto jako osoba współdziałająca może mieć dostęp do tajemnic klientów, musi być zobowiązany: chmura, dostawca tożsamości, dostawca AI. Umowa z dostawcą oprogramowania musi stanowić, że zapewnia on to u swoich podwykonawców.

Czy potrzebuję zgody klientów?

Przy usługach służących bezpośrednio jednej konkretnej sprawie § 43e BRAO wymaga zgody. Czy ogólnie używane narzędzie AI się do tego zalicza, nie zostało ostatecznie rozstrzygnięte. W razie wątpliwości proszę uzyskać zgodę lub wyjaśnić kwestię z izbą adwokacką.

Czym jest tajemnica w rozumieniu § 203 StGB?

Fakt znany tylko ograniczonemu kręgowi osób, w którego zachowaniu w tajemnicy osoba, której dotyczy, ma uzasadniony interes. Wyraźnie obejmuje to także tajemnice handlowe i przedsiębiorstwa. Dla kancelarii jest to praktycznie wszystko, co zostało jej powierzone lub stało się jej znane w ramach zlecenia, nawet sam fakt istnienia zlecenia.

Co grozi za naruszenie § 203 StGB?

Kara pozbawienia wolności do roku lub grzywna. Jeśli sprawca działa za wynagrodzeniem albo w celu wzbogacenia siebie lub innej osoby lub wyrządzenia komuś szkody, do dwóch lat. Czyn jest ścigany wyłącznie na wniosek. Do tego dochodzą skutki w prawie zawodowym i odpowiedzialność cywilna.

Kogo obejmuje § 203 StGB?

Osoby zobowiązane do tajemnicy zawodowej, m.in. lekarzy, psychoterapeutów, adwokatów, notariuszy, doradców podatkowych i biegłych rewidentów. Od 2017 roku obejmuje także osoby współdziałające w ich pracy, na przykład usługodawców IT.

Hinweis: Dieser Artikel wurde von einem menschlichen Autor verfasst und mithilfe von KI-Tools sprachlich optimiert.

Note: This article was written by a human author and linguistically refined with the help of AI tools.

Uwaga: Ten artykuł został napisany przez autora-człowieka, a jego warstwa językowa została dopracowana przy pomocy narzędzi AI.

Liked this post? Share with others!

Demo

Schenken Sie uns 20 Minuten.

Bringen Sie Ihren größten Datenraum mit. Wir zeigen Ihnen das Produkt. Gerne mit Ihren Testdaten.

Hosting in Deutschland · § 203 StGB-konform · Zero Data Retention

aiuno Screen

Demo

Give us 20 minutes.

Bring your largest data room. We’ll show you the product – happy to use your test data.

Hosted in Germany · No US transfer · Zero Data Retention

aiuno Screen

Demo

Dajcie nam 20 minut.

Przynieście swój największy data room. Pokażemy produkt – chętnie na Waszych danych testowych.

Hosting w Niemczech · Bez transferu do USA · Zero Data Retention

aiuno Screen
Przewijanie do góry